Web Sitesi Sahipliği

Web Sitesi Sahipliği: Alan Adı ve Kaynak Kod Kimin?

Çoğu işletme web sitesi sahipliği sorusunu ancak ajans değiştirmek istediğinde sorar. O noktada üç cevaptan biriyle karşılaşır: alan adı geliştiricinin şahsi hesabına kayıtlıdır, hosting paneline erişim yoktur ya da kaynak kodun teslimi için ek ücret istenir.

Bu durumların hiçbiri kötü niyet gerektirmez. Çoğu, projenin başında kimsenin sormadığı üç soruyla ilgilidir.

Bu rehberde şunları bulacaksınız:

• Web sitesi sahipliğinin aslında kaç ayrı varlıktan oluştuğu

• Kaynak kod hakkında Türk hukukunun ne söylediği

• Kendi durumunuzu 15 dakikada tespit etme yöntemi

• Sözleşmeye yazdıracağınız beş madde

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut uyuşmazlıklarda bilişim hukuku alanında çalışan bir avukata danışın.

Sahiplik tek bir şey değil: beş ayrı varlık

“Site benim” cümlesi teknik olarak eksik. Ortada beş ayrı varlık var ve her birinin sahibi farklı olabilir:

1. Alan adı — sitenin adresi, kayıt kuruluşunda bir kişi veya kuruluş adına tahsisli

2. Barındırma (hosting) — dosyaların ve veritabanının durduğu sunucu hesabı

3. Kaynak kod — temanın, eklentilerin ve özel geliştirmenin kendisi

4. İçerik ve görseller — metinler, fotoğraflar, videolar, logo

5. Veri hesapları — Analytics, Search Console, İşletme Profili, reklam hesapları

Bir işletmenin alan adı kendi adına kayıtlıyken kaynak kodun hakları geliştiricide kalabilir. Ya da tersi olabilir. Web sitesi sahipliği bu beş kalemin toplamıdır, tek bir sözleşme maddesi değil.

Beşini ayrı ayrı kontrol edin. Birinde eksik varsa diğer dördü sizi kurtarmaz.

Alan adı: TRABİS düzeni ve .tr gerçeği

Alan adı, beş varlık içinde kaybı en pahalı olanıdır. Kaynak kodu yeniden yazdırabilirsiniz, hosting değiştirebilirsiniz. Ama alan adınızı kaybederseniz markanızın adresini, kurumsal e-postalarınızı ve yıllarca biriktirdiğiniz arama motoru otoritesini birlikte kaybedersiniz.

Türkiye’de .tr uzantılı adreslerin yönetimi 14 Eylül 2022’de değişti. O tarihten itibaren tüm işlemler yalnızca TRABİS’e bağlı yetkili Kayıt Kuruluşları üzerinden yürüyor. Sistemi BTK işletiyor.

İşinize yarayacak dört pratik nokta:

• Devir mümkün. İnternet Alan Adları Yönetmeliği’nin 13. maddesi alan adlarının satılabileceğini ve devredilebileceğini düzenliyor. İşlem, hizmet aldığınız kayıt kuruluşunun formunun tam ve doğru doldurulmasıyla yürüyor.

• Transfer ile devir aynı şey değil. Transfer, alan adını başka bir kayıt kuruluşuna taşımaktır ve bir transfer koduyla yapılır. Devir ise kayıtlı sahibin değişmesidir.

• Yenileme süresi kısaldı. Eski sistemde yenileme tarihinden sonra üç ay hakkınız vardı; yeni sistemde bu süre iki aya indi. Ajansınız yenilemeyi atlarsa hareket alanınız dar.

• Zorunlu paket satışı yok. Kayıt kuruluşları, başvuru sahibini alan adı tahsisi dışında başka bir hizmet almaya zorlayamıyor.

Kural basit: kayıtlı sahip işletmenizin tüzel kişiliği olsun. Ajans yönetim yetkisi alabilir, sahip olmasın.

Kaynak kod: FSEK ne diyor?

Burası web sitesi sahipliği tartışmalarının en çok yanlış bilinen kısmı. Faturayı ödemiş olmanız kodun haklarını size geçirmez.

Türk hukukunda yazılımlar, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunuyor. Koruma tescille değil, eserin ortaya çıktığı anda kendiliğinden doğuyor.

Kritik madde şu: FSEK’in 52. maddesi, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşuyor. Sözlü anlaşma bu devri sağlamaz. E-posta yazışması da sağlamaz.

Üç senaryoyu ayırın:

Kendi çalışanınız yazdıysa. Görev tanımı gereği üretilen yazılımın mali hakları, aksi kararlaştırılmadıkça işverene ait olur.

Dışarıdan bir ajansa veya serbest çalışana yaptırdıysanız. Sözleşmede hakların devrine dair açık hüküm yoksa telif hakkı geliştirici tarafta kalabilir. Uygulamadaki en yaygın boşluk budur.

Hazır tema veya eklenti kullanıldıysa. Bunların lisansı zaten üçüncü taraftadır. Ajans size lisans devredemez, yalnızca kullanım hakkını aktarabilir.

İki ayrım daha var. Manevi haklar devredilemez; yalnızca kullanma yetkisi devredilebilir. Ve mali hakların devri süre, yer ve içerik bakımından sınırlandırılabilir. Yani “haklar devredildi” cümlesi tek başına yetmez; hangi hakların, ne kadar süreyle devredildiği yazmalı.

Yeni bir proje başlatırken bu maddeleri teklif aşamasında konuşun. Biz özel web yazılım projelerimizde kaynak kod teslimini ve hak devrini sözleşmenin standart parçası olarak ele alıyoruz.

İçerik ve görsellerde ayrı bir tuzak

Metinler ve fotoğraflar da eserdir. Ajansın satın aldığı stok görsellerin lisansı çoğu zaman o ajansın hesabına bağlıdır ve size otomatik geçmez. Siteyi başka bir ekibe taşıdığınızda aynı görselleri kullanmaya devam etmeniz lisans ihlali doğurabilir.

Aynı sorun logo ve kurumsal kimlik için de geçerli. Teslimatta yalnızca dışa aktarılmış PNG dosyalarını değil, kaynak çalışma dosyalarını da isteyin. Kaynak dosya olmadan her küçük revizyon için eski ajansa dönmek zorunda kalırsınız.

Fotoğraf çekimi yaptırdıysanız kullanım hakkının kapsamını da netleştirin. Bazı sözleşmeler kullanımı belirli mecralarla veya süreyle sınırlar.

Hosting, DNS ve kurumsal e-posta

Ajanslar hosting hesabını çoğu zaman kendi toplu sunucularında bir alt hesap olarak açar. Bu yöntem ucuzdur ve teknik olarak sorunsuz çalışır. Riski ise ayrılık anında görürsünüz.

Şu üçünü ayrı ayrı sorun:

• Panel erişimi kimde? cPanel veya benzeri panele kendi kullanıcı bilgilerinizle girebiliyor musunuz?

• Yedek alabiliyor musunuz? Dosyaların ve veritabanının tam yedeğini talep etmeden indirebilmelisiniz.

• DNS yönetimi nerede? Alan adının nameserver kayıtlarını kim değiştirebiliyor?

Kurumsal e-posta ayrı bir başlık. Şirket yazışmalarınız hosting hesabına bağlı bir posta sunucusunda duruyorsa, o hesabı kaybettiğinizde yazışma arşivinizi de kaybedersiniz. E-postayı barındırmadan ayırmak çoğu işletme için doğru karar.

Unutulan katman: veri hesapları

İşletmeler beşinci varlığı en sık atlıyor. Ajans, ölçüm ve pazarlama hesaplarını kendi kurumsal hesabı altında açtıysa geçmiş veriniz orada kalır.

Şunları kontrol edin:

• Google Analytics 4 — mülkün sahibi hangi hesap? Yönetici yetkiniz var mı?

• Search Console — doğrulanmış mülk sahibi kim?

• Google İşletme Profili — işletmenizin birincil sahibi siz misiniz?

• Reklam hesapları — Google Ads ve Meta hesaplarının faturalandırma sahibi kim?

Analytics geçmişini taşıyamazsınız. Yeni bir mülk açtığınızda geçmiş veri gelmez ve kıyaslama yapacağınız tarihsel seriyi kaybedersiniz. Bu yüzden hesapları baştan kendi adınıza açın, ajansı yönetici olarak ekleyin.

15 dakikada kendi durumunuzu tespit edin

Sözleşmenizi aramadan önce şu beş kontrolü yapın. Hepsi birlikte on beş dakika sürer.

1. WHOIS sorgusu çalıştırın. Alan adınızı sorgulayın ve kayıtlı sahip bilgisine bakın. Şirket unvanınız yerine bir şahıs adı ya da ajans unvanı görüyorsanız birinci sorunu buldunuz.

2. Kayıt kuruluşu panelinde oturum açmayı deneyin. Giriş bilgileriniz yoksa bu zaten bir cevaptır.

3. Hosting paneline girin. Kendi kullanıcı adınızla erişemiyorsanız ikinci sorunu buldunuz.

4. Analytics ve Search Console’da yetki seviyenizi kontrol edin. “Görüntüleyici” iseniz sahip değilsiniz.

5. Elinizde ne olduğuna bakın. Kaynak kodun bir kopyası, veritabanı yedeği ve yazılı sözleşme sizde mi?

Beşinden ikisi veya daha fazlası olumsuzsa, bir sorun çıkmadan önce harekete geçin. Sorun çıktıktan sonra pazarlık gücünüz düşer.

Sözleşmeye yazdıracağınız beş madde

Yeni bir web projesine başlıyorsanız web sitesi sahipliği konusunu teklif aşamasında netleştirin. Site yaptırmadan önce değerlendirmeniz gereken diğer başlıkları kurumsal web sitesi rehberimizde topladık. Sahiplik tarafında beş madde yeterli:

1. Kayıtlı sahiplik. Alan adının işletmenin tüzel kişiliği adına tahsis edileceği, ajansın yalnızca yönetim yetkisi alacağı yazsın.

2. Mali hakların devri. Hangi hakların devredildiği ayrı ayrı sayılsın. FSEK’in aradığı yazılılık ve açıklık şartını karşılayan bir metin olsun. Süre ve yer sınırlaması varsa açıkça belirtilsin.

3. Kaynak kod teslimi. Teslim biçimi ve zamanı tanımlansın: sürüm kontrol deposu erişimi mi, arşiv dosyası mı, hangi aşamada?

4. Üçüncü taraf lisansları. Kullanılan tema, eklenti ve kütüphanelerin listesi ile lisans türleri belgelensin. Yenileme yükümlülüğü kimde, yazsın.

5. Ayrılık prosedürü. Sözleşme sona erdiğinde hangi erişimlerin kaç gün içinde devredileceği tarif edilsin.

Bu maddeler ajansa güvensizlik anlamına gelmez. Tam tersine iki tarafı da koruyan bir çerçeve kurar.

Ajans değiştirirken teslim listesi

Ayrılık kararı verdiyseniz süreci duygusal değil, operasyonel yürütün. Şu listeyi yazılı olarak talep edin:

• Alan adı devir onayı ya da kayıt kuruluşu paneli erişimi

• Hosting hesabı bilgileri veya dosya ve veritabanının tam yedeği

• Kaynak kodun eksiksiz kopyası

• Kullanılan tema, eklenti ve lisansların listesi

• DNS kayıtlarının güncel dökümü

• Analytics, Search Console, İşletme Profili ve reklam hesaplarında sahiplik devri

• Kurumsal e-posta hesaplarının aktarımı

• SSL sertifikası bilgisi

Devir tamamlanana kadar mevcut yapıya dokunmayın. Alan adı henüz sizin adınıza geçmeden hosting değiştirmek, sitenizi günlerce erişilemez bırakabilir.

Bir de sıralama uyarısı: devir sonrası altyapı değişikliği yapacaksanız bunu bir taşıma projesi gibi planlayın. Aksi halde sahiplik sorununu çözerken arama motoru görünürlüğünüzü kaybedersiniz.

Ajansın da meşru çıkarları var

Meseleyi tek taraflı anlatmak dürüst olmaz. Her erişim kısıtı kötü niyet değildir.

Bir ajans kendi geliştirdiği çatı kodu birden fazla müşteride kullanabilir ve bu olağandır. Bu durumda size kullanım hakkı verir, mülkiyeti devretmez. Bunu baştan söylüyorsa şeffaf davranıyor demektir.

Ödenmemiş bakiye de meşru bir gerekçedir. Ancak çözüm erişimi rehin tutmak değil, sözleşmeye ödeme koşullu teslim maddesi yazmaktır.

Hassas projelerde yazılım emaneti düzeneği işe yarar. Kaynak kod bağımsız bir üçüncü tarafta durur; sözleşmedeki koşullar gerçekleşirse üçüncü taraf kodu size açar. Ajansın ticari sırrı da korunur, sizin sürekliliğiniz de.

Doğru modeli tek cümlede özetleyelim: işletme sahip, ajans yetkili kullanıcı.

Sonuç

Dört maddede toparlayalım:

• Web sitesi sahipliği beş ayrı varlıktan oluşur. Hepsini tek tek kontrol edin.

• Alan adı en kritik kalemdir. Kayıtlı sahip işletmenizin tüzel kişiliği olsun.

• Fatura ödemek telif devri sağlamaz. FSEK yazılı ve hakları ayrı ayrı sayan bir sözleşme arar.

• Kriz çıkmadan kontrol edin. On beş dakikalık tespit, aylarca sürecek bir anlaşmazlıktan ucuzdur.

Mevcut durumunuzu birlikte gözden geçirmek, sözleşme çerçevesi kurmak veya yeni bir web tasarım projesi planlamak için Hobi Ajans ekibiyle iletişime geçin. Adana ve çevresindeki işletmeler için 2001’den bu yana kurumsal web projeleri yürütüyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?

İşletmenin kendi tüzel kişiliği adına. Ajans veya geliştirici, işi yapabilmek için yönetim yetkisi alabilir; ancak kayıtlı sahip her zaman işletme olmalıdır. Bu ayrım hizmet sağlayıcı değiştirdiğinizde tüm farkı yaratır.

Sözleşmem yoksa kaynak kod bana ait mi?

Zorunlu değil. FSEK’in 52. maddesi, mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olmasını ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Yazılı bir devir yoksa haklar geliştirici tarafta kalabilir; faturayı ödemiş olmanız tek başına devir anlamına gelmez.

Alan adımın kime ait olduğunu nasıl öğrenirim?

WHOIS sorgusu yapın ve kayıt kuruluşunuzun panelindeki sahip bilgisini kontrol edin. Panelde kendi bilgilerinizle oturum açamıyorsanız bu zaten bir cevaptır.

Ajansım alan adını devretmiyor, ne yapabilirim?

Önce faturaları, ödeme kayıtlarını ve yazışmaları toplayın. Devir işlemi kayıt kuruluşunun formuyla yürür. Anlaşmazlık sürerse bilişim hukuku alanında çalışan bir avukata danışın.

Ajansın hiçbir erişimi olmamalı mı?

Hayır. Ajansın çalışabilmek için yetkiye ihtiyacı var ve bunu kısıtlamak işinizi yavaşlatır. Doğru model, işletmenin sahip ve ajansın yetkili kullanıcı olmasıdır.